Pavarësisht rritjes së eksporteve, Kosova vazhdon të importojë shumë më tepër mallra sesa eksporton. Krahasimi i të dhënave zyrtare për muajin shtator të viteve 2020 dhe 2026 tregon se deficiti tregtar është rritur për 288,5 milionë euro, apo rreth 117,5 për qind brenda gjashtë vjetësh.
Ekonomia e Kosovës vazhdon të karakterizohet nga një disbalancë e theksuar ndërmjet importeve dhe eksporteve. Të dhënat e Agjencisë së Statistikave të Kosovës (ASK) tregojnë se, ndonëse eksportet kanë shënuar rritje të konsiderueshme krahasuar me vitin 2020, vlera e mallrave të importuara vazhdon të jetë shumë më e lartë.
Në shtator të vitit 2020, Kosova kishte importuar mallra në vlerë prej 287,2 milionë eurosh, ndërsa eksportet kishin arritur në 41,7 milionë euro. Si rezultat, deficiti tregtar kishte qenë 245,5 milionë euro.
Gjashtë vjet më vonë, në shtator 2026, importet arritën në 643,4 milionë euro, ndërsa eksportet në 109,4 milionë euro, duke krijuar një deficit tregtar prej 534 milionë eurosh.
Kjo do të thotë se, brenda gjashtë vjetësh, vlera mujore e importeve është rritur për rreth 124 për qind, ndërsa eksportet për 162,4 për qind. Megjithatë, në terma monetarë, rritja e importeve ka qenë shumë më e madhe sesa ajo e eksporteve.
Eksportet rriten, por hendeku tregtar zgjerohet
Një nga treguesit më të rëndësishëm për vlerësimin e tregtisë së jashtme është shkalla e mbulimit të importeve nga eksportet.
Në shtator 2020, eksportet mbulonin vetëm 14,5 për qind të importeve. Në shtator 2026, kjo përqindje u rrit në 17 për qind.
Megjithëse ky ndryshim paraqet një përmirësim të raportit ndërmjet eksporteve dhe importeve, diferenca në vlerë monetare është zgjeruar ndjeshëm.
Në vitin 2020, për çdo 100 euro mallra të importuara, Kosova eksportonte mallra në vlerë prej rreth 14,5 eurosh. Në shtator 2026, kjo vlerë arriti në 17 euro.
Kjo tregon se rritja e eksporteve nuk ka qenë e mjaftueshme për të kompensuar vlerën e importeve.
Viti 2020, i ndikuar nga pandemia
Megjithatë, krahasimi duhet të marrë parasysh edhe rrethanat ekonomike të periudhave përkatëse.
Viti 2020 ishte karakterizuar nga pandemia COVID-19, kufizimet e lëvizjes dhe ngadalësimi i aktivitetit ekonomik.
Sipas raportit vjetor të Bankës Qendrore të Kosovës (BQK), gjatë vitit 2020 deficiti tregtar i mallrave kishte shënuar rënie prej 9,4 për qind krahasuar me vitin paraprak, kryesisht si pasojë e tkurrjes së importeve dhe rritjes së eksporteve.
Për gjithë vitin 2020, Kosova kishte regjistruar importe prej rreth 3,3 miliardë eurosh dhe eksporte prej rreth 475 milionë eurosh, ndërsa deficiti tregtar kishte arritur në afërsisht 2,82 miliardë euro.
Prandaj, niveli më i ulët i deficitit në vitin 2020 nuk mund të interpretohet automatikisht si dëshmi e një ekonomie më konkurruese, pasi ai ishte ndikuar edhe nga rënia e aktivitetit ekonomik gjatë pandemisë.
Varësia nga importet mbetet sfidë për ekonominë
Të dhënat e shtatorit 2026 tregojnë se produktet minerale përbëjnë një nga kategoritë kryesore të mallrave të importuara, ndërsa metalet bazë zënë pjesën më të madhe të eksporteve.
Sa u përket partnerëve tregtarë, vendet e Bashkimit Evropian përfaqësojnë 43,7 për qind të importeve të Kosovës, ndërsa vendet e CEFTA-s përbëjnë 50,8 për qind të eksporteve.
Kjo strukturë pasqyron rëndësinë e tregjeve ndërkombëtare dhe rajonale për ekonominë kosovare.
Megjithatë, deficiti i lartë tregtar mbetet një tregues i varësisë së konsiderueshme nga mallrat e huaja.
Çfarë tregojnë shifrat pas gjashtë vjetësh?
Krahasimi ndërmjet shtatorit 2020 dhe shtatorit 2026 nxjerr në pah dy zhvillime të rëndësishme: rritjen më të shpejtë në përqindje të eksporteve dhe zgjerimin e deficitit tregtar në vlerë absolute.
Ndërsa eksportet janë rritur më shumë se dyfish, importet kanë regjistruar gjithashtu një rritje të konsiderueshme, duke bërë që diferenca ndërmjet tyre të arrijë në 534 milionë euro vetëm gjatë shtatorit 2026.
Sidoqoftë, këto janë vlera nominale dhe nuk marrin parasysh ndryshimet e çmimeve ndërmjet dy periudhave. Për të vlerësuar sa ka ndryshuar realisht sasia e mallrave të tregtuara, nevojitet analizë shtesë e vëllimit të tregtisë dhe e inflacionit.
Të dhënat tregojnë se Kosova ka zgjeruar eksportet gjatë këtyre gjashtë vjetëve, por ende nuk ka arritur të ngushtojë hendekun tregtar në terma monetarë.
Zhvillimi i kapaciteteve prodhuese, rritja e konkurrueshmërisë së produkteve vendore dhe diversifikimi i eksporteve mbeten ndër çështjet kryesore për përmirësimin afatgjatë të bilancit tregtar.
